ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG TẦNG KẾ CẬN SAU PHẪU THUẬT

CỘT SỐNG BẰNG PHẪU THUẬT NỘI SOI

Hội chứng tầng kế cận (Adjacent Segment Disease – ASD) là một trong những vấn đề có thể xuất hiện sau phẫu thuật hàn xương cột sống. Người bệnh sau nhiều năm ổn định có thể xuất hiện trở lại các triệu chứng như đau thắt lưng, đau lan xuống chân, tê bì hoặc yếu chân do tổn thương ở tầng đốt sống nằm kế cận vùng đã được phẫu thuật trước đó.
Mới đây, các bác sĩ chuyên khoa Ngoại Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột đã điều trị một trường hợp bệnh lý tầng kế cận bằng phẫu thuật nội soi lấy nhân đệm cột sống thắt lưng qua đường liên bản sống, giúp giải phóng rễ thần kinh bị chèn ép.

Vì sao cột sống có thể xuất hiện bệnh lý tầng kế cận sau phẫu thuật?

Phẫu thuật hàn xương cột sống (spinal fusion) được thực hiện nhằm tạo sự vững chắc cho một hoặc nhiều tầng cột sống bị tổn thương hoặc mất vững. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng dụng cụ cố định, vật liệu ghép xương và lồng liên thân đốt sống để giúp các đốt sống liên kết thành một khối vững chắc.

Sau khi quá trình hàn xương hoàn tất, chuyển động tại đoạn cột sống được cố định sẽ giảm hoặc mất đi. Điều này giúp ổn định vùng tổn thương, nhưng đồng thời có thể làm thay đổi cơ sinh học của cột sống. Các tầng còn vận động ở ngay phía trên hoặc phía dưới vùng hàn xương có thể phải chịu sự thay đổi về tải trọng và chuyển động.

Theo các tài liệu y khoa, sự thay đổi cơ sinh học sau hàn xương được xem là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy quá trình thoái hóa tại tầng kế cận. Tuy nhiên, ASD có tính chất đa yếu tố; tuổi, tình trạng thoái hóa có sẵn, bệnh đồng mắc, chiều dài đoạn hàn xương và sự cân bằng cột sống cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ xuất hiện bệnh.

Trường hợp người bệnh đau thắt lưng lan xuống chân sau lần phẫu thuật trước

Bệnh nhân T.Q.H., nam, 69 tuổi, trú tại Đắk Lắk, nhập Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột vì đau vùng thắt lưng lan xuống mông và chân phải.
Người bệnh có tiền sử đã được phẫu thuật bệnh lý đĩa đệm L4–L5 và L5–S1. Qua thăm khám lâm sàng và đánh giá hình ảnh, các bác sĩ ghi nhận thoát vị đĩa đệm L3–L4, hẹp ống sống và rễ thần kinh L4 bị chèn ép bởi khối thoát vị đĩa đệm. Tổn thương L3–L4 nằm ngay phía trên vùng cột sống đã được hàn xương trước đó, kết hợp triệu chứng lâm sàng và hình ảnh chèn ép thần kinh, phù hợp với hội chứng tầng kế cận.

Sau khi đánh giá toàn diện, ê-kíp bác sĩ Ngoại Thần kinh Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột lựa chọn phẫu thuật nội soi lấy nhân đệm cột sống thắt lưng qua đường liên bản sống tại L3–L4. Đây cũng là cách tiếp cận theo hướng cá thể hóa điều trị: phương pháp phẫu thuật không chỉ phụ thuộc vào tên bệnh mà còn được cân nhắc dựa trên tuổi, tiền sử phẫu thuật, đặc điểm tổn thương, mức độ chèn ép thần kinh và tình trạng thực tế của từng người bệnh.

Trong quá trình phẫu thuật, người bệnh được gây mê nội khí quản và nằm sấp. Dưới hướng dẫn của hệ thống C-arm, bác sĩ xác định chính xác tầng L3–L4 và tiếp cận vùng tổn thương qua đường mổ ít xâm lấn.

Qua hệ thống nội soi, ê-kíp mở rộng khoảng thao tác tại vùng liên bản sống, bộc lộ dây chằng vàng. Sau khi tiếp cận ống sống, bác sĩ ghi nhận rễ thần kinh L4 bị khối thoát vị đĩa đệm chèn ép. Phần nhân đệm gây chèn ép được lấy bỏ dưới quan sát trực tiếp của hệ thống nội soi. Sau đó, bác sĩ kiểm tra rễ thần kinh đã được giải phóng và thông thoáng trước khi kết thúc phẫu thuật.

Một nghiên cứu về phẫu thuật nội soi toàn phần điều trị ASD sau hàn xương thắt lưng cho thấy kỹ thuật này có khả năng cải thiện đau và chức năng ở những bệnh nhân được lựa chọn phù hợp, đồng thời là một lựa chọn ít xâm lấn hơn so với việc mở rộng vùng hàn xương. Tuy nhiên, một số bệnh nhân vẫn có thể cần phẫu thuật lại, vì vậy chỉ định chính xác và theo dõi lâu dài rất quan trọng.

Người đã từng phẫu thuật cột sống cần tiếp tục chăm sóc và theo dõi sức khỏe lâu dài

Phẫu thuật thành công không có nghĩa quá trình chăm sóc cột sống đã kết thúc. Đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người từng phẫu thuật hàn xương, việc theo dõi lâu dài giúp phát hiện sớm những thay đổi tại các tầng cột sống còn lại.

Người bệnh nên duy trì cân nặng phù hợp, vận động và phục hồi chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ; hạn chế mang vác quá sức và các tư thế tạo tải lớn kéo dài lên vùng thắt lưng; đồng thời tái khám theo lịch hẹn.

Khi xuất hiện đau lưng hoặc đau chân mới, đau tăng dần, tê bì, yếu chân hay khó khăn khi đi lại, đặc biệt ở người đã từng phẫu thuật cột sống, không nên mặc định đây chỉ là biểu hiện của tuổi tác. Người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa và đánh giá bằng phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp để xác định nguyên nhân.

Hội chứng tầng kế cận không phải là hệ quả tất yếu ở tất cả người từng phẫu thuật hàn xương cột sống. Việc nhận biết triệu chứng, tái khám đúng thời điểm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn chức năng vận động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Bài viết được tham vấn chuyên môn từ các bác sĩ chuyên khoa Ngoại thần kinh, Khoa Ngoại, Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột.

Tài liệu tham khảo:
1. Huang X. và cộng sự. Risk factors and treatment strategies for adjacent segment disease following spinal fusion. Molecular Medicine Reports, 2025. (PubMed Central (PMC))
2. Iwai H. và cộng sự. A less invasive treatment by a full-endoscopic spine surgery for adjacent segment disease after lumbar interbody fusion. Journal of Spine Surgery, 2020. (PubMed Central (PMC))