Cấp cứu 24/7

Tổng đài tư vấn: 19001147

298 Hà Huy Tập, P. Tân An, Tỉnh Đắk Lắk

Tìm Bác sĩ

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

KỸ THUẬT CERAB: TÁI TẠO “NGÃ BA” ĐỘNG MẠCH CHỦ CHO NGƯỜI 66 TUỔI

Sáu tháng đau chân, đi chỉ 10–20 mét đã phải dừng lại, dù đã phẫu thuật cột sống và đốt giãn tĩnh mạch nhưng tình trạng bên của ông T. (66 tuổi) vẫn không thuyên giảm. “Thủ phạm” thật sự nằm ở động mạch chủ bụng – mạch máu chính nuôi hai chân đã bị tắc hoàn toàn. Ekip các bác sĩ tại BUH đã sử dụng kỹ thuật CERAB đã giúp tái thông “ngã ba” động mạch này, hạn chế cho bệnh nhân phải trải qua một cuộc mổ lớn.

Tắc động mạch chủ bụng là gì?

Động mạch chủ bụng là đường dẫn máu chính từ tim xuống vùng bụng. Đến ngang rốn, nó chia thành hai nhánh gọi là động mạch chậu chung, giống như một “ngã ba” đường, mỗi nhánh đưa máu xuống một chân.

Khi thành mạch ở đoạn cuối động mạch chủ và hai động mạch chậu bị xơ vữa (mảng mỡ, canxi bám vào thành mạch), lòng mạch hẹp dần rồi có thể tắc hẳn. Lượng máu xuống hai chân giảm mạnh, cơ chân thiếu oxy và gây đau. Đây là một trong những biểu hiện nặng nề nhất của bệnh động mạch ngoại biên, còn gọi là bệnh tắc động mạch chủ – chậu.

Theo hướng dẫn năm 2024 của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (ACC) và Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), bệnh động mạch ngoại biên là bệnh tim mạch thường gặp, làm tăng nguy cơ đoạn chi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong, đồng thời làm giảm khả năng đi lại và chất lượng sống. Tuổi cao, đái tháo đường, hút thuốc lá và bệnh thận mạn là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Sáu tháng đau chân, mổ cột sống và đốt tĩnh mạch vẫn không đỡ

Ông T., 66 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn lipid (mỡ) máu mạn tính và đái tháo đường. Khoảng 6 tháng trước khi nhập viện, ông bắt đầu đau và yếu hai chân, mức độ tăng dần. Cơn đau buốt ở bắp chân và đùi hai bên khiến ông chỉ đi được 10–20 mét là phải dừng lại nghỉ. Biểu hiện này gọi là đau cách hồi: đau khi đi bộ, nghỉ thì đỡ.

Trước đó, khoảng 4 tháng, ông đã được phẫu thuật cột sống thắt lưng và đốt suy van tĩnh mạch chi dưới nhưng các triệu chứng không thuyên giảm. Hai tuần trước khi nhập viện, bệnh nặng lên rõ rệt: ông đau cả khi nghỉ ngơi, phải buông thõng chân xuống thành giường mới đỡ và gần như không thể đi lại.

Tại Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận da hai chân rối loạn dinh dưỡng, tím đỏ; không bắt được mạch ở mu chân, sau mắt cá trong (mạch chày sau) và khoeo chân. Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) mạch máu cho thấy động mạch chủ bụng bị tắc hoàn toàn mạn tính, bắt đầu ngay dưới chỗ xuất phát của động mạch thận, kéo dài đến chỗ chia đôi và làm tắc luôn cả hai động mạch chậu chung.

CT mạch máu dựng 3D trước can thiệp: động mạch chủ bụng tắc hoàn toàn từ dưới động mạch thận đến hai động mạch chậu.

Tổn thương được xếp vào nhóm D theo phân loại TASC II – nhóm phức tạp nhất kèm thiếu máu chi mức độ Rutherford 4, tức đau cả khi nghỉ, dấu hiệu của giai đoạn nặng [1]. Ông được chẩn đoán bệnh động mạch ngoại biên hai chân do tắc động mạch chủ bụng và hai động mạch chậu và được chỉ định nhập viện để điều trị bằng can thiệp nội mạch (CERAB).

Kỹ thuật CERAB hoạt động như thế nào?

CERAB (Covered Endovascular Reconstruction of the Aortic Bifurcation) nghĩa là tái tạo ngã ba động mạch chủ bằng stent có phủ qua đường nội mạch. Stent là khung lưới kim loại nhỏ giúp giữ lòng mạch rộng; “có phủ” nghĩa là khung được bọc một lớp màng, tạo thành ống dẫn máu kín. Kỹ thuật được phát triển trong hơn một thập kỷ qua và ngày càng được dùng cho các tổn thương phức tạp.

Thay vì đặt hai stent song song cạnh nhau (kissing stent) như cách truyền thống, bác sĩ dựng một cấu trúc hình chữ Y: một stent phủ ở đoạn cuối động mạch chủ, sau đó đưa hai stent phủ nhỏ hơn vào hai động mạch chậu chung, lồng khớp vào stent đầu tiên. Cấu trúc này được thiết kế để mô phỏng hình dạng và dòng chảy tự nhiên của ngã ba mạch máu, nhằm giảm rối loạn dòng chảy và nguy cơ tái hẹp so với cách đặt song song. Các phân tích tổng quan gần đây cho thấy phương pháp này có độ an toàn cao, tỷ lệ thành công thủ thuật đáng khích lệ và khả năng duy trì thông mạch tốt trong giai đoạn trung hạn.

E-kip các bác sĩ đang thực hiện kỹ thuật CERAB

Toàn bộ thủ thuật được thực hiện qua đường chọc mạch, không phải mở bụng, nên người bệnh ít đau và thường hồi phục nhanh hơn so với mổ bắc cầu. Số lượng, loại và kích thước stent được chọn riêng theo giải phẫu của từng người bệnh.

Vì sao lựa chọn can thiệp CERAB cho bệnh nhân?

Với tổn thương TASC II nhóm D, các hướng dẫn kinh điển thường nghiêng về phẫu thuật mở, điển hình là mổ bắc cầu chủ – đùi (dùng ống ghép nối từ động mạch chủ xuống động mạch đùi để dẫn máu vòng qua đoạn tắc). Phương pháp này cho kết quả thông mạch lâu dài tốt, nhưng là cuộc mổ lớn, có nhiều biến chứng quanh phẫu thuật và cần thời gian hồi phục dài.

Trường hợp ông T., ê-kíp điều trị cân nhắc nhiều yếu tố: tuổi cao, đái tháo đường kiểm soát chưa tốt và mong muốn của chính người bệnh là được điều trị ít xâm lấn. Sau hội chẩn chuyên khoa, ê-kíp quyết định chọn can thiệp nội mạch bằng kỹ thuật CERAB. Cách tiếp cận này phù hợp với hướng dẫn ACC/AHA 2024: phương pháp tái thông máu (can thiệp nội mạch, phẫu thuật hoặc kết hợp cả hai) cần được lựa chọn riêng cho từng người bệnh.

Sau can thiệp, ông T. được theo dõi chặt chẽ. Ngay sau thủ thuật, chân ông đã ấm trở lại, mạch đùi và mạch mu chân hai bên bắt rõ. Từ ngày thứ hai, ông giảm đau rõ rệt và không còn đau khi nghỉ ngơi.

Ý nghĩa của ca bệnh với bệnh viện tuyến tỉnh

Tại Việt Nam, kỹ thuật CERAB đã được triển khai ở một số trung tâm lớn, nhưng số liệu công bố ở bệnh viện tuyến tỉnh vẫn còn rất ít. Việc thực hiện thành công kỹ thuật này tại Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột giúp người bệnh được tiếp cận phương pháp điều trị hiện đại ngay tại địa phương, rút ngắn thời gian nằm viện và hồi phục, giảm chi phí cho người bệnh và xã hội. Đồng thời, đây còn là cơ hội nâng cao năng lực của hệ thống y tế thông qua đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình và tăng cường phối hợp liên chuyên khoa.

Khuyến cáo: Nếu bạn hoặc người thân có một số biểu hiện sau, nên đi khám chuyên khoa tim mạch hoặc mạch máu sớm, đừng vội cho rằng chỉ là đau xương khớp thông thường: Đau chân khi đi bộ (nghỉ thì đỡ), chân lạnh, đổi màu hoặc đau cả khi nghỉ; Đặc biệt là người trên 50 tuổi có tiền sử đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc hút thuốc lá.

Tài liệu tham khảo

[1] Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP, et al. (2024). 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease. Circulation, 149(24), e1313–e1410. Xem tại: https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001251

[2] Lâm Thảo Cường, Trần Thanh Vỹ (2026). Đánh giá kết quả can thiệp nội mạch tái tạo chỗ chia đôi động mạch chủ bằng stent phủ trong điều trị tắc động mạch chủ – chậu mạn tính. Tạp chí Y học cộng đồng, 67 (Số chuyên đề 2), 106–111. Xem tại: https://doi.org/10.52163/yhc.v67iCD1.4238