BUH PHẪU THUẬT ĐIỀU TRỊ VẸO CỘT SỐNG TIẾN TRIỂN Ở BỆNH NHI 14 TUỔI

Sau 3 năm điều trị bảo tồn bằng áo chỉnh hình kết hợp vật lý trị liệu, tình trạng vẹo cột sống của bệnh nhi 14 tuổi vẫn tiếp tục tiến triển. Trước nguy cơ biến dạng cột sống tăng nặng khi trẻ vẫn còn trong giai đoạn phát triển, các bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột đã tiến hành phẫu thuật nắn chỉnh và cố định cột sống cho bệnh nhi.

3 năm điều trị bảo tồn, vẹo cột sống vẫn tiến triển

Ngày 29/7, bệnh nhi P.H.A.N., 14 tuổi, trú tại Đắk Lắk, nhập Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột (BUH) với chẩn đoán vẹo cột sống vô căn thiếu niên.
Theo gia đình, những bất thường ban đầu của trẻ không dễ nhận biết. Chỉ đến khi quan sát thấy hai vai của trẻ không cân đối khi đi lại, gia đình mới nhận thấy sự khác biệt và đưa trẻ đi kiểm tra.
Qua thăm khám và đánh giá hình ảnh tại BUH, các bác sĩ ghi nhận tình trạng vẹo cột sống của bệnh nhi đã tiến triển đáng kể. Trên X-quang cột sống toàn trục, đường cong chính vùng ngực T5–T12 có góc Cobb khoảng 68°, bên cạnh các đường cong vùng ngực cao và ngực – thắt lưng. Trong khi đó, X-quang khung chậu ghi nhận mức độ trưởng thành xương Risser 1, cho thấy bệnh nhi vẫn còn trong giai đoạn phát triển của hệ xương.

Đây là những yếu tố quan trọng khi bác sĩ đánh giá nguy cơ tiến triển của bệnh. Bệnh nhi được phát hiện vẹo cột sống từ 3 năm trước với góc vẹo khoảng 42° và đã được điều trị bảo tồn bằng áo chỉnh hình kết hợp vật lý trị liệu. Tuy nhiên, tình trạng cong vẹo vẫn tiếp tục tăng lên trong thời gian theo dõi. Khi đường cong đã ở mức lớn trong khi hệ xương chưa trưởng thành hoàn toàn, nguy cơ biến dạng tiếp tục tiến triển cần được đặc biệt lưu ý.

Trên cơ sở tổng hợp mức độ vẹo hiện tại, diễn tiến bệnh qua 3 năm, độ trưởng thành xương và đáp ứng với điều trị bảo tồn, ê-kíp bác sĩ đã hội chẩn, đánh giá toàn diện và chỉ định phẫu thuật nắn chỉnh, cố định cột sống cho bệnh nhi.

Phẫu thuật nắn chỉnh và cố định cột sống

Đây là một phẫu thuật lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ê-kíp phẫu thuật viên chuyên khoa Ngoại Thần kinh và Gây mê Hồi sức trong suốt quá trình can thiệp.
Bệnh nhi được gây mê nội khí quản và đặt ở tư thế nằm sấp. Ê-kíp Gây mê Hồi sức đảm nhiệm vai trò duy trì gây mê, theo dõi liên tục các chức năng sống và tình trạng người bệnh trong suốt cuộc phẫu thuật, đồng thời phối hợp với phẫu thuật viên ở từng giai đoạn nắn chỉnh cột sống. Trong phẫu thuật chỉnh vẹo, công tác gây mê có vai trò đặc biệt quan trọng do cuộc mổ kéo dài, có nguy cơ mất máu và yêu cầu kiểm soát huyết động chặt chẽ.

Song song đó, các phẫu thuật viên Ngoại Thần kinh tiến hành bộc lộ vùng cột sống cần can thiệp và đặt hệ thống vít chân cung dưới hướng dẫn của C-arm. Các bác sĩ tiếp tục thực hiện giải phóng các cấu trúc cần thiết, tạo điều kiện cho quá trình nắn chỉnh; sau đó đặt hệ thống thanh dọc (rod) hai bên và từng bước nắn chỉnh vẹo, xoay cột sống, đưa cột sống về trạng thái cân bằng phù hợp trước khi cố định hệ thống vít – thanh và thực hiện hàn xương.

Trong phẫu thuật chỉnh biến dạng cột sống, mỗi bước nắn chỉnh đều cần được thực hiện thận trọng vì liên quan đến các cấu trúc thần kinh quan trọng. Vì vậy, sự phối hợp đồng bộ giữa phẫu thuật viên, bác sĩ Gây mê Hồi sức và các thành viên trong ê-kíp có ý nghĩa quan trọng đối với an toàn của người bệnh.

Từ một dấu hiệu nhỏ đến phát hiện bệnh lý cột sống

Sau phẫu thuật, bệnh nhi tiếp tục được theo dõi và chăm sóc hậu phẫu tại Bệnh viện. Đến ngày 08/8, tình trạng bệnh nhi ổn định và đủ điều kiện xuất viện.
Trường hợp trên không chỉ cho thấy vai trò của việc theo dõi sát những trẻ đã được chẩn đoán vẹo cột sống, mà còn đặt ra vấn đề đáng lưu ý về phát hiện sớm vẹo cột sống ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Theo Scoliosis Research Society (SRS), vẹo cột sống vô căn ở tuổi thiếu niên thường xuất hiện trong giai đoạn trẻ tăng trưởng và những thay đổi ban đầu đôi khi khá kín đáo. Hai vai không cân đối, một bên bả vai nhô cao hơn, eo hoặc hông không cân xứng, thân người lệch sang một phía hay một bên lưng nhô cao khi cúi người về phía trước là những dấu hiệu gia đình có thể quan sát.

Đáng chú ý, gia đình bệnh nhi P.H.A.N. cũng chỉ nhận ra bất thường khi thấy hai vai của trẻ không cân đối. Điều này cho thấy việc quan sát hình thể của trẻ trong quá trình phát triển có thể giúp gia đình nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường.

Bác sĩ khuyến cáo: Không nên chờ trẻ đau lưng mới kiểm tra cột sống

Vẹo cột sống ở trẻ không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng đau. Vì vậy, trong giai đoạn trẻ phát triển nhanh, đặc biệt quanh tuổi dậy thì, cha mẹ nên chú ý đến sự cân đối của hai vai, hai bả vai, đường eo, hông và dáng đứng của trẻ.

Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám. Trường hợp trẻ đã được chẩn đoán vẹo cột sống cần tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá sự thay đổi của góc vẹo cũng như mức độ trưởng thành của hệ xương.

Tùy mức độ cong, khả năng tiến triển, tuổi xương và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi, áo chỉnh hình, phục hồi chức năng hoặc cân nhắc phẫu thuật. Không phải trường hợp vẹo cột sống nào cũng cần phẫu thuật, nhưng việc bỏ qua giai đoạn theo dõi có thể khiến đường cong tiến triển trong thời kỳ trẻ còn tăng trưởng.

Bài viết có sự tham khảo chuyên môn của các bác sĩ chuyên khoa Ngoại thần kinh, Khoa Ngoại BUH
Tài liệu tham khảo:
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) – Idiopathic Scoliosis in Children and Adolescents; Scoliosis Research Society (SRS) – Scoliosis.